JADIDCHILIK HARAKATINING TA’LIM STRATEGIYASI: YANGI USUL MAKTABLARIDAN MILLIY MAKTAB G‘OYASIGACHA

Authors

  • Maxammadsidiqov Asadbek Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: jadidchilik, yangi usul maktablari, milliy maktab, ta’lim, ma’rifat, Turkiston, darsliklar, pedagogika, milliy ong., Ключевые слова: джадидизм, новометодные школы, национальная школа, образование, просвещение, Туркестан, учебники, педагогика, национальное сознание., Keywords: Jadidism, new-method schools, national school, education, enlightenment, Turkestan, textbooks, pedagogy, national consciousness.

Abstract

Annotatsiya: Mazkur maqolada Turkiston jadidchilik harakatining ta’lim strategiyasi yangi usul maktablarining shakllanishidan milliy maktab g‘oyasining rivojlanishigacha bo‘lgan jarayon doirasida kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda an’anaviy ta’lim tizimini isloh qilish, savod o‘rgatishning yangi usullarini joriy etish, o‘quv dasturlarini kengaytirish hamda diniy bilimlar bilan bir qatorda dunyoviy fanlarni o‘qitish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy va boshqa jadid namoyandalarining pedagogik faoliyati misolida darsliklar yaratish, davriy matbuotdan foydalanish, ma’rifiy jamiyatlar tashkil etish va zamonaviy pedagogik metodlarni joriy etishning milliy ta’lim tafakkurini shakllantirishdagi o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, jadidlarning bilimli, ma’rifatli, madaniyatli va jamiyat taraqqiyotida faol ishtirok eta oladigan yangi avlodni tarbiyalash haqidagi qarashlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida jadidlarning ta’lim sohasidagi faoliyati faqat yangi usul maktablarini tashkil etish bilan cheklanmaganligi, balki milliy ma’rifat, yangi ziyolilar qatlamini shakllantirish va milliy maktab tizimini rivojlantirishga qaratilgan keng qamrovli strategiyaga aylanganligi asoslanadi.

Аннотация: В статье исследуется образовательная стратегия джадидского движения в Туркестане, начиная с формирования новометодных школ и заканчивая развитием идеи национальной школы. Особое внимание уделяется реформированию традиционной системы образования, внедрению звукового метода обучения грамоте, расширению содержания учебных программ и включению светских дисциплин наряду с религиозными знаниями. На основе деятельности Махмудходжи Бехбуди, Мунавваркори Абдурашидханова, Абдуллы Авлони и других представителей джадидского движения анализируется роль учебников, периодической печати, просветительских обществ и новых педагогических методов в формировании национального образовательного сознания. Рассматривается также идея подготовки образованного, культурного и общественно активного поколения, способного участвовать в модернизации общества. В статье обосновывается, что образовательная деятельность джадидов не ограничивалась открытием новометодных школ, а постепенно трансформировалась в более широкую программу национального просвещения, формирования новой интеллигенции и развития национальной школы.

Annatation: This article examines the educational strategy of the Jadid movement in Turkestan, from the establishment of new-method schools to the development of the idea of a national school. Particular attention is paid to the reform of the traditional education system, the introduction of the phonetic method of literacy instruction, the expansion of curricula, and the inclusion of secular subjects alongside religious knowledge. Based on the educational activities of Mahmudhoja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidkhanov, Abdulla Avloniy, and other representatives of the Jadid movement, the article analyzes the role of textbooks, periodicals, educational societies, and innovative pedagogical methods in shaping national educational consciousness. The study also examines the Jadids’ concept of educating a knowledgeable, cultured, and socially active generation capable of contributing to the modernization of society. The article argues that Jadid educational activity was not limited to establishing new-method schools but gradually developed into a broader program of national enlightenment, the formation of a new intelligentsia, and the advancement of the national school.

Published

2026-09-23