OBRAZ YARATISHDA PSIXOLOGIK TASVIR VA BADIIY MAHORAT

Authors

  • Kambarova Dilnoza Musakulovna Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: obraz, psixologik tasvir, badiiy mahorat, qahramon ruhiyati, ichki monolog, psixologizm, portret, ruhiy detal, konflikt, xarakter, badiiy tafakkur.

Abstract

Mazkur maqolada badiiy asarda obraz yaratish jarayonida psixologik tasvirning o‘rni, uning badiiy mahorat bilan uzviy aloqasi hamda qahramon ruhiyatini ochib berishning asosiy usullari tahlil qilinadi. Adabiy obraz insonning tashqi qiyofasi, xatti-harakati, nutqi, kechinmalari, dunyoqarashi va ichki ziddiyatlarini yaxlit holda ifodalovchi murakkab estetik hodisa sifatida qaraladi. Obrazning ishonarliligi va ta’sirchanligi ko‘p jihatdan yozuvchining inson psixologiyasini badiiy talqin eta olish qobiliyatiga bog‘liq. Shu nuqtayi nazardan, psixologik tasvir qahramonning ichki dunyosini bevosita yoki bilvosita yoritish, uning ruhiy holatidagi o‘zgarishlarni ko‘rsatish, ong va hissiyot o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni badiiy shaklda ifodalash vositasi sifatida tadqiq etiladi. Maqolada ichki monolog, psixologik portret, tush, xotira, ruhiy detal, peyzaj, nutq, sukut, dialog, assotsiativ tasvir kabi vositalarning obraz yaratishdagi funksional imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, o‘zbek adabiyoti namunalari asosida psixologik tasvirning tarixiy-estetik taraqqiyoti va badiiy mahorat masalalari umumlashtiriladi.

This article examines the role of psychological depiction in the process of creating literary characters, its intrinsic relationship with artistic craftsmanship, and the principal methods of revealing a character’s inner world. A literary character is viewed as a complex aesthetic phenomenon that integrally embodies a person’s external appearance, behavior, speech, emotional experiences, worldview, and internal conflicts. The credibility and artistic impact of a character largely depend on the writer’s ability to interpret human psychology through artistic means. From this perspective, psychological depiction is analyzed as a means of directly or indirectly revealing a character’s inner world, portraying transformations in their psychological state, and artistically expressing the complex interplay between consciousness and emotion. The article explores the functional potential of such artistic devices as interior monologue, psychological portraiture, dreams, memory, psychological detail, landscape, speech, silence, dialogue, and associative imagery in the creation of literary characters. It also provides a general overview of the historical and aesthetic development of psychological depiction and the role of artistic craftsmanship based on examples from Uzbek literature.

Аннотация

В статье рассматривается роль психологического изображения в процессе создания художественного образа, его органическая взаимосвязь с художественным мастерством, а также основные способы раскрытия внутреннего мира персонажа. Литературный образ рассматривается как сложное эстетическое явление, целостно воплощающее внешний облик человека, его поведение, речь, эмоциональные переживания, мировоззрение и внутренние противоречия. Убедительность и художественная выразительность образа во многом зависят от способности писателя глубоко осмысливать и художественно интерпретировать человеческую психологию. В этом контексте психологическое изображение исследуется как средство прямого или косвенного раскрытия внутреннего мира персонажа, отражения изменений его психического состояния, а также художественной передачи сложного взаимодействия сознания и эмоций. В статье анализируются функциональные возможности таких художественных средств, как внутренний монолог, психологический портрет, сон, память, психологическая деталь, пейзаж, речь, молчание, диалог и ассоциативное изображение в процессе создания художественного образа. Кроме того, на основе примеров из узбекской литературы обобщаются вопросы историко-эстетического развития психологического изображения и художественного мастерства.

Published

2026-09-24