DAVLAT VORISLIGIDA QARZLAR VA SHARTNOMALAR BO‘YICHA ADOLAT ME’YORLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Davlatlar vorisligi, xalqaro huquq, davlat qarzi, Tabula Rasa, nohaq qarzlar doktrinasi, Vena konvensiyalari, SSSR, Yugoslaviya, adolatli taqsimot., Ключевые слова: Правопреемство государств, международное право, государственный долг, Tabula Rasa, доктрина одиозных долгов, Венские конвенции, СССР, Югославия, справедливое распределение., Keywords: State succession, international law, state debt, Tabula Rasa, odious debts doctrine, Vienna Conventions, USSR, Yugoslavia, equitable distribution.Abstract
Ushbu maqolada xalqaro huquqda davlatlar vorisligi (Succession of States) muammosi, xususan, davlat qarzlari va shartnomaviy majburiyatlarning taqsimlanishida adolat me’yorlarining qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda XX asrning ikkinchi yarmidagi dekolonizatsiya jarayonlari hamda 1990-yillarda SSSR va Yugoslaviya kabi federatsiyalarning parchalanishi misolida yangi mustaqil davlatlarning shakllanishi va ularning huquqiy mas’uliyati yoritilgan. Maqolada shartnomalar vorisligidagi Tabula Rasa ("toza qog‘oz") va avtomatik uzluksizlik tamoyillari hamda qarzlar vorisligidagi "negativ nazariya" va "nohaq qarzlar" (Odious Debts) doktrinalari ilmiy va amaliy jihatdan solishtiriladi. Shuningdek, 1978 va 1983-yillardagi Vena konvensiyalarining huquqiy asoslari, SSSR parchalanishidagi "Nol variant" kelishuvi va Sobiq Yugoslaviya vorislik kelishuvi (2001) kabi xalqaro va sud amaliyoti misollari atroflicha o‘rganilgan. Maqola yakunida davlatlar vorisligida majburiy yuklamalardan qochish va teng huquqlilikni ta’minlash uchun o‘zaro kelishuv prinsipi eng adolatli yechim ekanligi asoslab berilgan.
В данной статье анализируется проблема правопреемства государств (Succession of States) в международном праве, с особым акцентом на применение принципов справедливости при распределении государственных долгов и договорных обязательств. В исследовании рассматриваются процессы деколонизации второй половины XX века, а также распад таких федераций, как СССР и Югославия в 1990-х годах, приведшие к образованию новых независимых государств и возникновению споров об их правовой ответственности. В работе научно и практически сопоставляются принципы Tabula Rasa («чистого листа») и автоматической непрерывности в отношении договоров, а также «негативная теория» и доктрина «одиозных долгов» (Odious Debts) в сфере правопреемства долгов. Кроме того, детально изучены правовые основы Венских конвенций 1978 и 1983 годов, практика «нулевого варианта» при распаде СССР и Соглашение о правопреемстве Социалистической Федеративной Республики Югославия (2001 г.). В заключении обосновывается, что принцип согласия является наиболее справедливым механизмом для обеспечения баланса интересов и предотвращения недобросовестного бремени для новых государств.
This article analyzes the issue of state succession (Succession of States) in public international law, focusing particularly on the application of equity and fairness standards in the allocation of state debts and treaty obligations. The study examines the decolonization processes of the mid-to-late 20th century and the dissolution of federations such as the USSR and Yugoslavia in the 1990s, which led to the emergence of new sovereign states and complex disputes regarding legal responsibility. The paper contrasts the principles of Tabula Rasa ("clean slate") and automatic continuity regarding treaties, as well as the "negative theory" and the doctrine of "odious debts" in state debt succession. Furthermore, it thoroughly reviews the legal frameworks of the 1978 and 1983 Vienna Conventions, alongside practical precedents such as the USSR's "Zero Option" agreement and the 2001 Agreement on Succession Issues for the Former Yugoslavia. The article concludes that the principle of mutual consent serves as the most equitable mechanism to safeguard the rights and sovereignty of newly independent states without imposing involuntary burdens.