BENZINLI YENGIL AVTOMOBILLARDAN AJRALADIGAN ISSIQLIK MIQDORINING ATROF-MUHIT HAVO HARORATIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISH
Ключевые слова:
Kalit so‘zlar: benzinli yengil avtomobil, ichki yonuv dvigateli, issiqlik energiyasi, issiqlik ajralishi, issiqlik balansi, ishlangan gazlar, sovitish tizimi, havo harorati, atrof-muhit, issiqlik almashinuvi, yoqilg‘i sarfi., Ключевые слова: бензиновый легковой автомобиль, двигатель внутреннего сгорания, тепловая энергия, тепловыделение, тепловой баланс, отработавшие газы, система охлаждения, температура воздуха, окружающая среда, теплообмен, расход топлива., Keywords: gasoline passenger vehicle, internal combustion engine, thermal energy, heat release, energy balance, exhaust gases, cooling system, air temperature, environment, heat transfer, fuel consumption.Аннотация
ANNOTATSIYA Mazkur maqolada benzinli yengil avtomobillarni ekspluatatsiya qilish jarayonida hosil bo‘ladigan issiqlik energiyasining atrof-muhit havo haroratiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda benzinning yonishi natijasida hosil bo‘ladigan umumiy issiqlik energiyasining foydali mexanik ish, ishlangan gazlar, sovitish tizimi va boshqa issiqlik yo‘qotishlari bo‘yicha taqsimlanishi ko‘rib chiqilgan. Avtomobildan atrof-muhitga uzatiladigan issiqlik miqdorini aniqlash uchun issiqlik balansi tenglamalari hamda ishlangan gazlar va sovitish suyuqligi orqali uzatiladigan issiqlikni hisoblash formulalari taklif etilgan. Shuningdek, avtomobilning turli ish rejimlarida yoqilg‘i sarfi, dvigatel aylanish chastotasi, ishlangan gazlar harorati, sovitish suyuqligi harorati va avtomobil atrofidagi havo harorati o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash metodikasi ishlab chiqilgan. Avtomobildan ajraladigan issiqlikning lokal havo haroratiga ta’siri shamol tezligi, tashqi havo harorati va boshqa meteorologik omillar bilan birgalikda baholanishi zarurligi asoslangan. Tadqiqot natijalari transport vositalarining atrof-muhitga issiqlik ta’sirini baholash hamda transport oqimlarining lokal issiqlik yuklamasini aniqlash uchun amaliy ahamiyatga ega.
В статье теоретически и практически исследуется влияние тепловой энергии, выделяемой бензиновыми легковыми автомобилями в процессе эксплуатации, на температуру окружающего воздуха. Рассмотрено распределение общей тепловой энергии, образующейся при сгорании бензина, между полезной механической работой, отработавшими газами, системой охлаждения и другими тепловыми потерями. Для определения количества теплоты, передаваемой от автомобиля в окружающую среду, предложены уравнения теплового баланса, а также расчетные зависимости для определения тепловых потоков через отработавшие газы и охлаждающую жидкость. Разработана методика определения взаимосвязи между расходом топлива, частотой вращения двигателя, температурой отработавших газов, температурой охлаждающей жидкости и температурой воздуха вокруг автомобиля при различных режимах работы двигателя. Обоснована необходимость комплексного учета скорости ветра, температуры окружающего воздуха и других метеорологических факторов при оценке локального теплового воздействия автомобиля. Полученные результаты имеют практическое значение для оценки теплового воздействия автотранспортных средств на окружающую среду и определения локальной тепловой нагрузки транспортных потоков.
This article theoretically and practically investigates the effect of thermal energy released by gasoline-powered passenger vehicles during operation on ambient air temperature. The study examines the distribution of the total thermal energy generated by gasoline combustion among useful mechanical work, exhaust gases, the cooling system, and other heat losses. Heat-balance equations and calculation relationships for determining heat transfer through exhaust gases and coolant are proposed to estimate the amount of heat transferred from the vehicle to the surrounding environment. A methodology is also developed to determine the relationships among fuel consumption, engine speed, exhaust-gas temperature, coolant temperature, and air temperature around the vehicle under different engine operating conditions. The study emphasizes the need to consider wind speed, ambient air temperature, and other meteorological factors when evaluating the localized thermal impact of vehicles. The results have practical significance for assessing the thermal impact of road vehicles on the environment and determining the localized heat load generated by traffic flows.