SUN'IY INTELLEKT VA IoT TEXNOLOGIYALARINI MEHNAT MUHOFAZASINI BOSHQARISH TIZIMLARIGA INTEGRATSIYALASH
Ключевые слова:
Kalit so‘zlar: sun'iy intellekt, AI, Internet of Things, IoT, mehnat muhofazasi, sanoat xavfsizligi, ISO 45001, ISO 31000, ILO-OSH 2001, Industry 4.0, raqamli monitoring, risklarni boshqarish, inson xavfsizligi.Аннотация
Annotatsiya.Maqolada sanoat korxonalarida mehnat muhofazasini boshqarish tizimlarini takomillashtirishda sun'iy intellekt (Artificial Intelligence – AI) va buyumlar interneti (Internet of Things – IoT) texnologiyalarini integratsiyalashning nazariy va amaliy asoslari tadqiq etilgan. Ishlab chiqarish jarayonlarining avtomatlashtirilishi, sanoatda raqamli transformatsiyaning jadallashuvi hamda Industry 4.0 konsepsiyasining rivojlanishi mehnat muhofazasini boshqarishda yangi yondashuvlarni shakllantirmoqda. Tadqiqot davomida xalqaro standartlar, xususan ISO 45001:2018, ISO 31000:2018 va ILO-OSH 2001 talablari tahlil qilinib, ularning AI va IoT texnologiyalari bilan uyg‘unlashuvi ilmiy jihatdan asoslandi. Maqolada IoT sensorlari yordamida ishlab chiqarish muhitining harorati, namligi, gazlar konsentratsiyasi, chang miqdori, shovqin darajasi, tebranish va boshqa xavf omillarini real vaqt rejimida monitoring qilish imkoniyatlari yoritilgan. Sun'iy intellekt algoritmlari asosida ushbu ma'lumotlarni tahlil qilish, kasbiy xavflarni prognozlash, favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda boshqaruv qarorlarini optimallashtirish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, AI va IoT texnologiyalarini mehnat muhofazasini boshqarish tizimlariga integratsiyalash kasbiy xavflarni erta aniqlash, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar xavfini kamaytirish, mehnat sharoitlarini yaxshilash hamda boshqaruv samaradorligini oshirish imkonini beradi. Shuningdek, xalqaro standartlar asosida innovatsion boshqaruv modeli taklif etilib, uni O‘zbekiston sanoat korxonalarida joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
