MINTAQALARDA ISHLAB CHIQARISH KUCHLARINI HUDUDIY JOYLASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI

Mualliflar

  • Хамиджонов Шермурод Хомиджон ўғли ##default.groups.name.author##

##semicolon##

Kalit soʻzlar: differensial baholash, infratuzilma indeksi, integral koʻrsatkich, kompozit indekslash, LQ koeffitsiyenti, mehnat unumdorligi, resurs salohiyati##common.commaListSeparator## Keywords: composite indexing, differentiated assessment, infrastructure index, integral indicator, labour productivity, LQ coefficient, resource potential##common.commaListSeparator## Ключевые слова: дифференцированное оценивание, интегральный показатель, инфраструктурный индекс, композитное индексирование, коэффициент LQ, производительность труда, ресурсный потенциал

Annotatsiya

Annotatsiya. Mintaqalarda ishlab chiqarish kuchlarining nomutanosib joylashuvi resurslardan foydalanish samaradorligi, mehnat unumdorligi va infratuzilma yuklamasi oʻrtasidagi tafovutlarni kuchaytiradi. Muammo hududiy joylashtirish qarorlarini faqat alohida resurs yoki bozor koʻrsatkichi bilan emas, balki oʻzaro bogʻlangan omillar majmuasi asosida baholash zaruratidan kelib chiqadi. Tadqiqotning maqsadi ishlab chiqarish kuchlarini hududiy joylashtirishni takomillashtirish uchun resurs, infratuzilma va bozor omillarini yagona nazariy-metodologik tizimga birlashtirishdan iborat. Metodologik yondashuv sifatida kompozit indekslash, integral koʻrsatkichni shakllantirish, tavsifiy statistika va hududlararo taqqoslash qoʻllanildi. Empirik baholash N=14 kuzatuv asosida bajarildi. Ishlab chiqarish hajmi M=6,84, SD=2,17 va 3,21–10,92 diapazonida; mehnat unumdorligi M=1,46, SD=0,38 va 0,91–2,18 oraligʻida qayd etildi. Infratuzilma indeksi M=0,57, SD=0,14 hamda 0,31–0,79, LQ koeffitsiyenti esa M=1,08, SD=0,29 va 0,62–1,71 qiymatlarini koʻrsatdi. Omillar oʻrtasidagi tafovutlar p<0,10 va p<0,05 chegaralarida baholandi. Natijalar differensial joylashtirish modeli uchun hududiy resurs sigʻimi, infratuzilma tayyorgarligi va bozor yaqinligini birgalikda hisobga olish lozimligini koʻrsatadi. Ilmiy hissa ushbu uch yoʻnalishni kompozit indeks va integral koʻrsatkich orqali yagona baholash arxitekturasiga keltirish bilan ifodalanadi. Taklif etilgan yondashuv hududiy siyosatni differensiallashtirishga xizmat qiladi; keyingi izlanishlarda tashqi savdo, mehnat bozori va fiskal siyosat oʻzgaruvchilarini qoʻshish maqsadga muvofiq.

Аннотация. Неравномерное размещение производительных сил в регионах усиливает различия в эффективности использования ресурсов, производительности труда и инфраструктурной нагрузке. Проблема возникает из-за необходимости оценивать решения по территориальному размещению не по отдельному ресурсному или рыночному показателю, а на основе взаимосвязанной совокупности факторов. Цель исследования состоит в объединении ресурсных, инфраструктурных и рыночных факторов в единую теоретико-методологическую систему для совершенствования территориального размещения производительных сил. В качестве методологического подхода использованы композитное индексирование, формирование интегрального показателя, описательная статистика и межрегиональное сопоставление. Эмпирическая оценка выполнена на основе N=14 наблюдений. Объём производства составил M=6,84, SD=2,17 при диапазоне 3,21–10,92; производительность труда находилась на уровне M=1,46, SD=0,38 в пределах 0,91–2,18. Индекс инфраструктуры имел значения M=0,57, SD=0,14 и диапазон 0,31–0,79, а коэффициент LQ — M=1,08, SD=0,29 и диапазон 0,62–1,71. Различия между факторами оценивались на уровнях p<0,10 и p<0,05. Полученные результаты показывают, что дифференцированная модель размещения должна одновременно учитывать ресурсную ёмкость территории, инфраструктурную готовность и близость к рынкам. Научный вклад заключается в сведении этих трёх направлений в единую архитектуру оценки посредством композитного индекса и интегрального показателя. Предложенный подход поддерживает дифференциацию региональной политики; на следующем этапе целесообразно включить переменные внешней торговли, рынка труда и фискальной политики.

Abstract. Uneven distribution of productive forces across regions intensifies disparities in economic efficiency, labour productivity, and infrastructure utilisation. The central problem is that separate examination of indicators does not yet provide a sufficiently explicit theoretical and methodological approach capable of combining resource, infrastructure, and market factors within one assessment system. The study aims to substantiate a differentiated assessment approach to territorial distribution based on a composite index and an integral indicator. The methodology employed a systems approach, comparative analysis, descriptive statistics, composite indexing, and integral assessment; regional disparities were examined through resource, infrastructure, market, and production parameters. For N=14 observations, production volume was M=6.84, SD=2.17, with a range of 3.21–10.92; labour productivity was M=1.46, SD=0.38, with a range of 0.91–2.18; the infrastructure index was M=0.57, SD=0.14, with a range of 0.31–0.79; and the LQ coefficient was M=1.08, SD=0.29, with a range of 0.62–1.71. Differences among the factors were assessed at p<0.10 and p<0.05. The findings demonstrate that resource, infrastructure, and market factors can be consistently integrated into a differentiated distribution model. The scientific contribution lies in developing a multifactor and reproducible assessment framework that connects territorial distribution with practical decision-making. The next research stage should incorporate variables related to foreign trade, the labour market, and fiscal policy.

##submissions.published##

2026-09-25