SEZGI A’ZOLARI TO‘G‘RISIDA UMUMIY MA’LUMOT

Annotatsiya

Ushbu maqolada odam tashqi ta’sirotlar (issiq-sovuq, tovush, rang, hid va h.k.)ni sezgi a’zolari orqali qabul qilishi, sezgi a’zolari I. P. Pavlov iborasiga ko'ra, analizatorlar deb atalishi, analizatorlarning periferik uchlari (retseptorlar) turli shakldagi nerv oxirlari bo'lib, ular orqali tashqi muhit ta’sirotlari qabul qilinib, analizatorlarning markaziy qismiga uzatilishi kabi holatlar tahlil qilinadi. Bundan tashqari ushbu maqolada sezgi a’zolar uch turli bo'linishi: 1. Tashqaridan keladigan ta’sirotlarni qabul qiluvchi analizatorlar (teri, quloq, ko'z, ta’m va hid bilish retseptorlari) — ekstraretseptorlar. 2. Ichki a’zolarda, qon tomirlarda joylashgan retseptorlar — intraretseptorlar. Bular ichki a’zolarda bo'ladigan turli ta’sirotlarni qabul qiladi. Ammo ichki a’zolardan keluvchi ta’sirotlar ba’zida unchalik aniq bo'lmay, hatto bosh miyaning po'stloq qismigacha aniq yetib bormasligi ham mumkin. Shuning uchun ichki a’zolardan keluvchi ta’sirotlar yig'indisi organizmga «o'zini qanday his qilish» kabi umumiy ta’sir etadi. Ichki a’zolar vegetativ nerv sistemasi orqali idora qilinadi. 3. Muskullardan, bo'g'imlardan, suyaklardan ta’sirotlarni ularda joylashgan retseptorlar - proprioretseptorlar qabul qiladi. Bular I. P. Pavlovning iborasiga ko'ra, harakat analizatorlarining periferik uchlari hisoblanadi. Muskullarda, bo'g'imlarda joylashgan proprioretseptorlar ana shu muskullar qisqarganda, bo'g'imlar harakat qilganda ta’sirlanib, ularning holati haqida markaziy nerv sistemasiga xabar berib turishi kabi holarlar ko’rib chiqilib tahlil qilinadi.