OʻZBEKISTONDA FAVQULODDA VAZIYATLARNING OLDINI OLISH VA ULARGA TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY MUAMMOLARI
Keywords:
Kalit soʻzlar: favqulodda vaziyat, tabiiy ofat, yongʻin, zilzila, sel, toshqin, iqlim oʻzgarishi, erta ogohlantirish, GIS, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik, aholi xavfsizligi, xavflarni boshqarish.Abstract
Annotatsiya
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida favqulodda vaziyatlarning oldini
olish, ularga tayyorgarlik koʻrish va oqibatlarini kamaytirish tizimining zamonaviy
holati tahlil qilingan. Tadqiqotda 2026-yilning birinchi yarim yilligidagi rasmiy
statistik maʼlumotlar, favqulodda vaziyatlar va yongʻinlar dinamikasi, tabiiy
xavflarning iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq jihatlari hamda erta ogohlantirish
tizimlarining rivojlanishi oʻrganildi. Tahlil natijalariga koʻra, 2026-yil I yarim yilligida
favqulodda vaziyatlar soni 2025-yilning shu davriga nisbatan 28 foizga, jabrlanganlar
soni 50 foizga, halok boʻlganlar soni 10 foizga kamaygan. Yongʻinlar soni 12 foizga,
yongʻinlar natijasida jabrlanganlar 38 foizga, halok boʻlganlar esa 15 foizga qisqargan.
Shu bilan birga, iqlim oʻzgarishi, sel va toshqinlar, zilzila xavfi, aholini toʻliq va tezkor
ogohlantirish, hududiy xavflarni raqamli xaritalash hamda mahalla darajasida
tayyorgarlikni kuchaytirish dolzarb vazifalar boʻlib qolmoqda. Maqolada ushbu
muammolarni bartaraf etish boʻyicha ilmiy va amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi. 2026-yil I yarim yilligida
favqulodda vaziyatlar va yongʻinlar koʻrsatkichlari boʻyicha rasmiy hisobot. —
Toshkent, 16.07.2026.
2. United Nations Development Programme. Uzbekistan Launches Innovative GIS-
Based System to Strengthen Disaster Risk Reduction. — New York: UNDP,
22.01.2026.
3. United Nations Development Programme. Uzbekistan Adopts First National
Standard for Early Warning Systems. — New York: UNDP, 19.08.2025.
4. United Nations Development Programme. Floods and Mudflows in Uzbekistan:
Climate Risk Assessment Report. — New York: UNDP, 09.01.2026.
5. United Nations Development Programme. Enhancing Multi-Hazard Early Warning
System in Uzbekistan: Project Document 2021–2027. — New York: UNDP, 2021.
6. United Nations Development Programme. Residents of Uzbekistan to Receive
Emergency Alerts Through Mosque Loudspeakers. — New York: UNDP, 24.03.2026.
7. United Nations Development Programme. Uzbekistan Country Programme Results
2021–2025: Annual Report. — New York: UNDP, 2026.
8. Muzafarov U.T. Oʻzbekiston Respublikasida yongʻinlar profilaktikasi
samaradorligini oshirish va yongʻin xavfsizligi sohasida davlat nazoratini
takomillashtirish: PhD dissertatsiya avtoreferati. — Toshkent, 2026.
9. Oʻzbekiston Respublikasi. OʻzMSt 520:2025. Aholini favqulodda vaziyatlar haqida
ogohlantirish tizimlari. Texnik talablar. — Toshkent, 2025.
10. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Sendai Framework for Disaster
Risk Reduction 2015–2030. — Geneva: UNISDR, 2015.
11. Oʻzbekiston Respublikasining "Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen
xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisida"gi Qonuni. —
Toshkent, 1999 (oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan).
12. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Favqulodda vaziyatlarning oldini olish
va ularni bartaraf etish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar
toʻgʻrisida"gi qarori. — Toshkent, 2023.
13. World Bank. Climate Risk Country Profile: Uzbekistan. — Washington, DC:
World Bank Group, 2022.
14. Intergovernmental Panel on Climate Change. Climate Change 2022: Impacts,
Adaptation and Vulnerability. — Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
15. Birlashgan Millatlar Tashkiloti. Barqaror rivojlanish maqsadlari: 2030-yilgacha
boʻlgan kun tartibi. — Nyu-York, 2015.
