BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA SUN’IY INTELLEKT VA IT ISTIQBOLLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, boshlang‘ich ta’lim, K-12 ta’limi, shaxsiy o‘qitish, Eduten platformasi, raqamli tafovut, AI bozori statistikasi, o‘qituvchi yukini kamaytirish, kognitiv rivojlanish xatarlari, “Besh million SI yetakchilari” loyihasi, SDG 4, Raqamli O‘zbekiston – 2030.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqola boshlang‘ich ta’lim bosqichida (1–4-sinflar va 5-
sinfga o‘tish davri, 5–11 yosh) sun’iy intellekt (SI) va axborot texnologiyalari (IT) ning
hozirgi holati, global va milliy statistik ko‘rsatkichlari, amaliy ilovalari, afzalliklari,
xatarlari hamda 2030–2035 yillarga mo‘ljallangan istiqbollarini chuqur tahlil qiladi.
Maqola Grand View Research, Microsoft Education, EdWeek Research Center,
UNICEF Uzbekistan va O‘zbekistonning “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi,
“Besh million sun’iy intellekt yetakchilari” loyihasi kabi ishonchli manbalarga
asoslanadi. Global K-12 (boshlang‘ich va o‘rta) SI bozori 2024 yilda 390,8 mln USD
ni tashkil etgan bo‘lsa, 2025 yilda 600,5 mln USD ga yetgan va 2033 yilga borib 7
949,9 mln USD ga o‘sishi kutilmoqda (CAGR 38,1%). O‘zbekistonda esa UNICEF va
Finlyandiya hamkorligida 2025 yil iyun oyida o‘tkazilgan Eduten AI-platformasi piloti
(Toshkent shahri va atrofidagi 17 ta maktab, 1 046 nafar 5-sinf o‘quvchisi) matematika
ko‘nikmalarini 16,9%, arifmetik tezlikni 10,2% oshirgan (ta’sir kuchi 0,42 standart
og‘ish). O‘quvchilar haftasiga o‘rtacha 1 soat 24 daqiqa platformada faol ishlagan,
o‘qituvchilar va ota-onalar qoniqishi 4,5–4,7 ballni tashkil etgan.Maqolada aniq
statistik jadvallar, uch xil rivojlanish ssenariysi (optimistik, realistik, pessimistik) bilan
birga raqamli tafovut, ma’lumotlar maxfiyligi, algoritmik tarafkashlik va bolalarning
kognitiv rivojlanishiga tahdid kabi xatarlar ham chuqur yoritilgan. Natijalar shuni
ko‘rsatadiki, SI va IT boshlang‘ich ta’limni shaxsiy va interaktiv qilish orqali SDG 4
(sifatli ta’lim) maqsadlariga erishishda muhim rol o‘ynashi mumkin. Biroq,
O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda o‘qituvchilar tayyorgarligi (71% hali
treningdan o‘tmagan), infratuzilma va siyosiy qo‘llab-quvvatlash yetarli bo‘lmasa,
tengsizlik kuchayishi mumkin. Maqola milliy “Besh million SI yetakchilari” loyihasini
(2025 yil dekabrda ishga tushirilgan, 2030 yilga 4,75 mln maktab o‘quvchisini qamrab
olish rejalashtirilgan) va “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini amalga oshirish
uchun amaliy tavsiyalar beradi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Grand View Research. AI in K-12 Education Market Report, 2025–2033.
2. UNICEF Uzbekistan. Transforming Maths Learning in Uzbekistan (Eduten Pilot
Report), June 2025.
3. Microsoft Education. 2025 AI in Education Report.
4. EdWeek Research Center. AI in Classrooms 2025–2026 Surveys.
5. Center for Democracy and Technology (CDT). Schools’ Embrace of AI Report,
2025.
6. Brookings Institution. A New Direction for Students in an AI World, 2026.
7. Mordor Intelligence & Future Market Insights. AI in Education Market Forecasts,
2025.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi
va AI rivojlantirish strategiyasi (2025).
9. “Besh million sun’iy intellekt yetakchilari” loyihasi rasmiy sayti va hisobotlari
(aileaders.uz, 2025–2026).
10. UNESCO. AI and Education Guidance for Policy-makers (2021, yangilangan
2025).
11. Eduten.com va UNICEF birgalikdagi hisobotlar, 2025.
12. RAND Corporation. AI Use in K-12 Schools Report, 2025.
