GASTRONOMIK TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK VA KLASTER YONDASHUVINING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI (BUXORO VILOYATI MISOLIDA)
Keywords:
Kalit soʻzlar: gastronomik turizm, davlat-xususiy sheriklik, klaster, qiymat zanjiri, Buxoro viloyati, moliyalashtirish mexanizmi, boshqaruv kompaniyasi, geografik koʻrsatkich.Abstract
Annotatsiya. Maqolada Buxoro viloyatida gastronomik turizmni
rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari davlat-xususiy sheriklik (DXSh) va
klaster yondashuvi asosida oʻrganilgan. Tadqiqotning maqsadi fermerlar, mahalliy
ishlab chiqaruvchilar, restoranlar va turoperatorlarni yagona gastronomik klasterga
birlashtirish modelini ishlab chiqish hamda uni moliyalashtirish va boshqarish
mexanizmlarini asoslashdan iborat. Tadqiqotda normativ-huquqiy hujjatlar tahlili,
rasmiy statistik maʼlumotlar, qiyosiy tahlil va modellashtirish usullaridan
foydalanilgan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, Buxoro viloyatida sayyohlar oqimi
barqaror oʻsib borayotgan boʻlsa-da, gastronomik mahsulot qiymat zanjiri tarqoq
holda, ishtirokchilar oʻrtasida shartnomaviy aloqalar zaif va yagona brend mavjud
emas. Muallif tomonidan DXSh bitimi asosida tuziladigan klaster boshqaruv
kompaniyasi, aralash moliyalashtirish jamgʻarmasi va daromad taqsimoti mexanizmini
oʻz ichiga olgan model taklif etilgan. Modelning amaliy ahamiyati shundaki, u mavjud
qonunchilik doirasida qoʻshimcha byudjet yuklamasisiz amalga oshirilishi mumkin.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni. Davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisida :
2019-yil 10-maydagi OʻRQ-537-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. –
URL: https://lex.uz/uz/docs/-4329270 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
2. Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni. Turizm toʻgʻrisida : 2019-yil 18-
iyuldagi OʻRQ-549-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL:
https://lex.uz/docs/-4428097 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. Oʻzbekiston
Respublikasida turizmni jadal rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar
toʻgʻrisida : 2019-yil 5-yanvardagi PF-5611-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy
bazasi. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-4143188 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. Respublikaning turizm
salohiyatini jadal rivojlantirish hamda mahalliy va xorijiy turistlar sonini yanada
oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida : 2023-yil 26-apreldagi PQ-135-
son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-6456786
(murojaat sanasi: 27.08.2026).
5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. 2025–2026-yillarda
sayyohlar oqimini keskin koʻpaytirish va turistik xizmatlar koʻlamini jadal
kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi oʻrni va ahamiyatini oshirish chora-
tadbirlari toʻgʻrisida : 2025-yil 15-maydagi PF-87-son // Qonunchilik maʼlumotlari
milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-7531559 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
6. Food Tourism Around the World: Development, Management and Markets /
ed. by C. M. Hall, L. Sharples, R. Mitchell, N. Macionis, B. Cambourne. – Oxford :
Butterworth-Heinemann, 2003. – 373 p. – ISBN 978-0-7506-5503-3.
7. Tourism and Gastronomy / ed. by A.-M. Hjalager, G. Richards. – London :
Routledge, 2002. – 256 p. – (Routledge Advances in Tourism ; 11). – ISBN 0-415-
27381-1.
8. Porter M. E. The Competitive Advantage of Nations / M. E. Porter. – New
York : Free Press, 1990. – 855 p.
9. Porter M. E. Clusters and the New Economics of Competition / M. E. Porter
// Harvard Business Review. – 1998. – Vol. 76, No. 6. – P. 77–90.
10. Guidelines for the Development of Gastronomy Tourism / World Tourism
Organization (UNWTO), Basque Culinary Center (BCC). – Madrid : UNWTO, 2019.
– 44 p. – ISBN 978-92-844-2095-7.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT
Butunjahon turizm tashkiloti Bosh assambleyasining 25-sessiyasidagi nutqi //
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 2023. – 16 oktabr. – URL:
https://president.uz/oz/lists/view/6763 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
12. 8.2 million tourists visited Uzbekistan in 2024 : Oʻzbekiston Respublikasi
Statistika agentligi maʼlumotlari asosida // Kun.uz : axborot sayti. – 2025. – 3 fevral. –
URL: https://kun.uz/en/news/2025/02/03/82-million-tourists-visited-uzbekistan-in-
2024 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
13. Ostonaqulov O. Buxoroga qaysi mamlakatdan eng koʻp sayyoh keladi? / O.
Ostonaqulov // Yangi Oʻzbekiston. – 2024. – 15 iyun (№ 118). – URL:
https://iiau.uz/oz/news/3237 (murojaat sanasi: 27.08.2026).
14. Buxorodagi yangi xalqaro aeroport oʻtkazuvchanligi ikki baravar oshiriladi
// Gazeta.uz : axborot sayti. – 2024. – 10 oktabr. – URL:
https://www.gazeta.uz/oz/2024/10/10/aeroport/ (murojaat sanasi: 27.08.2026).
15. Buxoroda hokimlar va ularning oʻrinbosarlari 6 oy favqulodda ish tartibiga
oʻtadi // Gazeta.uz : axborot sayti. – 2024. – 29 noyabr. – URL:
https://www.gazeta.uz/oz/2024/11/29/bukhara/ (murojaat sanasi: 27.08.2026).
16. Modulli mehmonxonalar qurish uchun ajratiladigan subsidiya miqdori
oshirildi // Gazeta.uz : axborot sayti. – 2025. – 20 may. – URL:
https://www.gazeta.uz/oz/2025/05/20/hotel/ (murojaat sanasi: 27.08.2026).
17. Buxoro boʻyicha gastronomik qoʻllanma. Nimani qayerda tatib koʻrish
mumkin? // Gazeta.uz : axborot sayti. – 2025. – 29 may. – URL:
https://www.gazeta.uz/oz/2025/05/29/food-gid/ (murojaat sanasi: 27.08.2026).
18. Sofi Oshi geografik koʻrsatkich sifatida roʻyxatdan oʻtkazildi // Spot.uz :
biznes va IT yangiliklari. – 2025. – 24 dekabr. – URL:
https://www.spot.uz/oz/2025/12/24/sofi-oshi/ (murojaat sanasi: 27.08.2026).
