DIZARTRIYANI KORREKSIYALASHDA INNOVATSION LOGOPEDIK YONDASHUVLAR
Keywords:
Kalit soʻzlar: artikulyatsion buzilish, differensial diagnostika, individual korreksiya, maxsus pedagogika, pedagogik tajriba, sensor integratsiyaAbstract
Annotatsiya. Dizartriyali bolalarda nutqiy aniqlikning pasayishi maxsus
pedagogik yordamni kechiktirib boʻlmaydigan vazifaga aylantiradi, shu bois
tadqiqotning maqsadi innovatsion logopedik yondashuvlar asosida korreksiya
samaradorligini aniqlashdan iborat boʻldi. Tadqiqot 3 bosqichli pedagogik tajriba
koʻrinishida tashkil etildi: aniqlovchi pretest, shakllantiruvchi intervensiya va nazorat
posttest. Tajriba hamda nazorat guruhlarida artikulyatsion motorika, fonematik
eshituv, nafasni boshqarish va nutqiy aniqlik maxsus baholash xaritasi orqali kuzatildi.
Oʻlchov vositasining ishonchliligi ikkita shkalada Cronbach α = 0,78 va Cronbach α =
0,82 koʻrsatkichlari bilan tasdiqlandi, bu esa diagnostik qaydlarning barqarorligini
yetarli darajada koʻrsatdi. Shakllantiruvchi bosqichda sensor integratsiya elementlari,
individual korreksiya rejasi va bosqichma-bosqich artikulyatsion mashqlar qoʻllanib,
nutq harakatlarining aniqligi va oʻz-oʻzini nazorat qilish koʻnikmalari
mustahkamlandi. Nazorat posttestida tajriba guruhida talaffuzdagi barqarorlik va
nutqiy ifodalanish sifati nazorat guruhiga nisbatan sezilarli yaxshilanganligi qayd
etildi, ayniqsa ritmik talaffuz va tovushlarni farqlashda ustunlik kuzatildi. Xulosa
shuki, innovatsion logopedik yondashuvlar dizartriya bilan ishlashda faqat alohida
mashqlar majmuasi emas, balki diagnostika, korreksiya va monitoringni
birlashtiruvchi ilmiy asoslangan model sifatida samarali boʻldi; tadqiqotning ilmiy
hissasi individual korreksiya uchun ishonchliligi tasdiqlangan baholash tizimini
amaliyotga moslashtirishda namoyon boʻldi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. Pennington L., Miller N., Robson S. Speech and language therapy for children
with dysarthria: a systematic review // International Journal of Language &
Communication Disorders. — 2021. — Vol.56. — №5. — P. 1012-1030. DOI:
https://doi.org/10.1111/1460-6984.12628
2. Morgan A.T., Vogel A.P. A Cochrane review of treatment for childhood
dysarthria // Cochrane Database of Systematic Reviews. — 2021. — №3. —
CD010373. DOI: https://doi.org/10.1002/14651858.CD010373.pub3
3. Глухов В.П., Пахомова Н.Г. Нейропсихологические основы
логопедической коррекции дизартрии // Вестник Московского университета.
Серия 14. Психология. — 2021. — №3. — С. 88-101.
4. Бойкова Е.В., Кузнецова Е.А. Инновационные логопедические
технологии в коррекции дизартрии у дошкольников // Специальное образование.
— 2023. — №2. — С. 34-41.
5. Романова Е.А., Мельникова Н.В. Использование биообратной связи в
логопедической коррекции дизартрии // Журнал прикладной психологии и
педагогики. — 2024. — №1. — С. 77-85.
6. Karimova N.B., Ismailova M.A. Logopedik korreksiyada raqamli
texnologiyalar va biofeedback usullarining samaradorligi // Taʻlim va innovatsion
tadqiqotlar. — 2025. — №1. — B. 14-22.
7. Vygotsky L.S. Osnovy defektologii // Pedagogika. — 1983. — 240 s.
8. Duffy J.R. Motor Speech Disorders: Substrates, Differential Diagnosis, and
Management. — St. Louis: Elsevier, 2020. — 544 p.
9. Ziegler W., Aichert I. How much is a motor speech disorder? // Journal of
Speech, Language, and Hearing Research. — 2022. — Vol.65. — №2. — P. 1-18.
DOI: https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-21-00345
10. Лопатина Л.В. Логопедическая работа при дизартрии: современные
технологии коррекции // Дефектология. — 2022. — №5. — С. 12-20.
11. Ахметова Г.К., Нурмухамедова А.С. Дизартриясы бар балаларда
артикуляциялық моториканы дамытуда инновациялық логопедиялық әдістер //
Педагогика ва психологияда инновациялар. — 2024. — №3. — B. 29-36.
12. Toshmatova H.R., Hasanov R.M. Oʻzbekistonda inklyuziv taʻlim:
muammolar va istiqbollar // Nauka i shkola. — 2023. — №4. — B. 18-26. DOI:
https://cyberleninka.ru/article/n/inklyuzivnoe-obrazovanie-v-uzbekistane-problemy-i-
perspektivy
13. Садовникова И.Н. Логопедия: теория и практика. — М.: Владос, 2019.
— 320 с.
14. Sapir S. Multiple dimensions of speech intelligibility in dysarthria // Journal
of Medical Speech-Language Pathology. — 2021. — Vol.29. — №1. — P. 1-12.
15. Sayfiddinova D.O. Taʻlim muassasalarida surdopedagogika toifasidagi
bolalarga taʻlim-tarbiya berish // Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal. — 2024. — №7. —
B. 45-52. DOI: https://inlibrary.uz/index.php/universaljurnal/article/view/74481
