TA’LIM TILI VA ILMIY TERMINOLOGIYANING SHAKLLANISHI: TURKISTON MAKTABLARIDA TUSHUNCHA YARATISH JARAYONI VA UNING CHEKLOVLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Turkiston, ta’lim tili, ilmiy terminologiya, maktab, madrasa, rus-tuzem maktabi, jadidchilik, darslik, ilmiy atama, ona tili, rus tili, ma’rifat.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston maktablarida ta’lim tili va ilmiy terminologiyaning shakllanish jarayoni tahlil qilinadi. Rossiya imperiyasi tomonidan tashkil etilgan rus-tuzem maktablari, an’anaviy maktab-madrasalar hamda jadid maktablari misolida bilimni ifodalash, yangi tushunchalarni o‘zlashtirish va mahalliy tilda ilmiy atamalarni shakllantirish masalalari yoritiladi. Tadqiqotda rus tili orqali kirib kelgan geografiya, tarix, tabiiy fanlar, matematika va pedagogikaga oid tushunchalarning mahalliy ta’lim muhitiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, arab-fors ilmiy merosi, turkiy tilning imkoniyatlari va jadidlarning yangi usuldagi darslik yaratish faoliyati terminologik rivojlanishning muhim manbalari sifatida baholanadi. Maqolada terminologik jarayonning asosiy cheklovlari sifatida mustamlakachilik siyosati, ta’lim tizimidagi til tafovuti, darsliklarning yetishmasligi va ilmiy bilimning cheklangan ijtimoiy qatlamga tarqalishi ko‘rsatiladi.
References
1. O‘zbekistonning yangi tarixi. Birinchi kitob: Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida. – Toshkent: Sharq, 2000.
2. Karimov Sh., Shamsutdinov R. Vatan tarixi. – Toshkent: Sharq, 1997.
3. Ziyo A. O‘zbek davlatchiligi tarixi. – Toshkent: Sharq, 2000.
4. Alimova D.A. Jadidchilik: islohot, yangilanish, mustaqillik va taraqqiyot uchun kurash. – Toshkent: Universitet, 1999.
5. Rajabov Q., Haydarov M. Turkiston tarixi: XIX asr oxiri – XX asr boshlarida. – Toshkent: O‘zbekiston, 2002.
6. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992.
7. Behbudiy M. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Ma’naviyat, 1997.
