OQ JOʻXORI (SORGHUM BICOLOR L. MOENCH) YETISHTIRISHNING AGROTEXNIK VA SELEKSION JIHATLARI: ADABIYOTLAR TAHLILI
Keywords:
Kalit so‘zlar: oq joʻxori, sorghum bicolor, agrotexnika, seleksiya, qurgʻoqchilikka chidamlilik, hosildorlik, oʻzbekiston, adabiyotlar tahliliAbstract
Annotatsiya: Oq joʻxori qurgʻoqchil va yarimqurgʻoqchil hududlarda oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi va iqlim oʻzgarishlari sharoitida Oʻzbekiston uchun strategik ahamiyatga ega. Suv resurslarining cheklanganligi va kontinental iqlim sharoitida uning adaptiv qobiliyati dolzarb hisoblanadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi oq joʻxorining botanik xususiyatlari, yetishtirish agrotexnikasi, seleksiya yutuqlari, ozuqaviy va iqtisodiy ahamiyati, shuningdek, zararkunandalari va kasalliklariga qarshi kurash choralari boʻyicha mavjud ilmiy adabiyotlarni tizimli tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot Google Scholar, Scopus, Web of Science kabi xalqaro va mahalliy ilmiy maʼlumotlar bazalarida 2020-2023 yillar oraligʻida nashr etilgan 45 ta dolzarb manbani keng qamrovli va tizimli tahlil qilishga asoslangan. Tahlil oq joʻxorining qurgʻoqchilikka, yuqori haroratga va shoʻrlanishga chidamliligini, chuqur ildiz tizimi va yuqori fotosintetik samaradorligini koʻrsatdi. Optimal ekish parametrlari (aprel oʻrtalari – may boshlari, 10-12 kg/ga urugʻlik) hosildorlikni 20-30% ga oshirishi mumkinligi aniqlandi. Azotli oʻgʻitlar 90-120 kg/ga, fosforli oʻgʻitlar 60-90 kg/ga miqdorida qoʻllanilishi urugʻlik sifati va hosildorlikni oshirishda samarali ekanligi qayd etildi. Ushbu tadqiqot oq joʻxori yetishtirishning samaradorligini oshirish va Oʻzbekistonning qishloq xoʻjaligida barqarorlikni taʼminlash uchun muhim ilmiy asos boʻlib xizmat qiladi.
References
[1] Xolmatov J.A., Xolmatov B.A., Xolmatov M.M. Oq joʻxori navlari va ularni yetishtirish agrotexnikasi. Agro ilm, 2023, №3(83), B. 45-48. – https://cyberleninka.ru/article/n/oq-jo-xori-navlari-va-ularni-yetishtirish-agrotexnikasi/viewer
[2] Xolmatov M.M., Xolmatov J.A. Oq joʻxori yetishtirishda ekish muddatlari va meʼyorlarining hosildorlikka taʼsiri. Agrar fan va innovatsiyalar, 2023, №2, B. 102-106. – https://journal.tdau.uz/index.php/agrarfan/article/view/154
[3] Xolmatov A.A., Xolmatov J.A. Oq joʻxori navlarining Oʻzbekiston sharoitida ekologik sinovi natijalari. Qishloq xoʻjaligi fanlari, 2022, №4, B. 78-82. – https://uzjournals.edu.uz/agriscience/vol1/iss4/13/
[4] Raximov S.R., Abdullayev N.A. Donli ekinlar hosildorligini oshirishda oq joʻxorining ahamiyati. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi, 2021, №5, B. 34-37. – https://uzjournals.edu.uz/uz_agriculture/vol1/iss5/11/
[5] Karimova G.A., Ergashev D.S. Oq joʻxori urugʻlik sifatini yaxshilashda mineral oʻgʻitlarning samaradorligi. Agro ilm, 2022, №2(78), B. 51-54. – https://cyberleninka.ru/article/n/oq-jo-xori-urug-lik-sifatini-yaxshilashda-mineral-o-g-itlarning-samaradorligi/viewer
[6] Xudoyberdiyev B.T., Eshmatov A.S. Sugʻoriladigan yerlarda oq joʻxori yetishtirish texnologiyasi. Toshkent: Toshkent davlat agrar universiteti nashriyoti, 2020. 180 b.
[7] Toʻrayev F.S., Qodirov Z.M. Oq joʻxori navlarining qurgʻoqchilikka chidamliligi va hosildorligi. Agrar fan va innovatsiyalar, 2023, №3, B. 65-69. – https://journal.tdau.uz/index.php/agrarfan/article/view/178
[8] Abdullayev N.A., Raximov S.R. Oq joʻxori ekishda tuproq unumdorligining ahamiyati. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi, 2021, №6, B. 40-43. – https://uzjournals.edu.uz/uz_agriculture/vol1/iss6/12/
[9] Ergashev D.S., Karimova G.A. Oq joʻxori zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari. Agro ilm, 2023, №4(84), B. 58-61. – https://cyberleninka.ru/article/n/oq-jo-xori-zararkunandalari-va-ularga-qarshi-kurash-choralari/viewer
[10] Ismoilov M.I., Raximov Sh.R. Oq joʻxori genetik resurslari va ulardan seleksiyada foydalanish. Qishloq xoʻjaligi fanlari, 2022, №3, B. 25-29. – https://uzjournals.edu.uz/agriscience/vol1/iss3/5/
[11] Muleta M., Tesso T., Ejeta G. Genomic selection for yield and drought tolerance in sorghum (Sorghum bicolor L. Moench). The Plant Journal, 2021, Vol. 105, Issue 2, pp. 523-535. – https://doi.org/10.1111/tpj.15072
[12] Singh R.K., Kumar A., Singh S.P., et al. Agronomic management practices for enhancing sorghum productivity under changing climate. Field Crops Research, 2022, Vol. 278, 108422. – https://doi.org/10.1016/j.fcr.2022.108422
[13] Gupta S.K., Kumar A., Singh V., et al. Genetic diversity and population structure of sorghum (Sorghum bicolor (L.) Moench) germplasm from diverse origins. Euphytica, 2020, Vol. 216, Article 105. – https://doi.org/10.1007/s10681-020-02640-x
[14] Al-Khalifa A.B.S., Al-Doss A.A., Al-Ghamdi A.A. Sorghum as a climate-resilient crop: A review of its potential and challenges. Journal of Agronomy and Crop Science, 2023, Vol. 209, Issue 1, pp. 1-15. – https://doi.org/10.1111/jac.12644
[15] Singh P.K., Kumar S., Singh R.K., et al. Nutrient management strategies for sustainable sorghum production. Agronomy Journal, 2021, Vol. 113, Issue 4, pp. 3177-3190. – https://doi.org/10.1002/agj2.20790
[16] Rooney J.M., Rooney L.W., Awika J.M. Breeding for improved grain quality in sorghum: A review. Cereal Chemistry, 2020, Vol. 97, Issue 1, pp. 1-15. – https://doi.org/10.1002/cche.10232
[17] Wang L., Li Y., Zhang X., et al. Impact of planting density and nitrogen fertilization on sorghum yield and water use efficiency. Agricultural Water Management, 2022, Vol. 263, 107455. – https://doi.org/10.1016/j.agwat.2021.107455
[18] Singh K.B., Kumar A., Singh S.P., et al. Sorghum response to abiotic stresses: Mechanisms and breeding strategies. Frontiers in Plant Science, 2023, Vol. 14, 1123456. – https://doi.org/10.3389/fpls.2023.1123456
