DAVLAT QARZI VA UNING IJTIMOIY RIVOJLANISHGA TA'SIRI
Keywords:
Kalit so'zlar: davlat qarzi, tashqi qarz, ijtimoiy rivojlanish, inson kapitali, budjet xarajatlari, qarz barqarorligi, ijtimoiy himoya, YaIM, fiskal siyosat.Abstract
Annotatsiya. Maqolada davlat qarzining ijtimoiy rivojlanishga ta'sir qilish mexanizmlari nazariy va empirik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot O'zbekiston Respublikasi misolida 2019–2025-yillar davri ma'lumotlari asosida olib borilgan. Ishning maqsadi — davlat qarzi hajmi, tarkibi va unga xizmat ko'rsatish xarajatlarining ta'lim, sog'liqni saqlash hamda aholini ijtimoiy himoya qilish sohalarini moliyalashtirishga qanday ta'sir ko'rsatishini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda ikkilamchi ma'lumotlar tahlili, tavsifiy statistika, qiyosiy va tarkibiy tahlil usullaridan foydalanilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, 2019–2025-yillarda O'zbekiston davlat qarzi 17,8 mlrd dollardan 46,8 mlrd dollargacha, ya'ni 2,6 barobarga o'sgan bo'lsa-da, uning YaIMga nisbati 31,9 foiz darajasida — qonunda belgilangan 60 foizlik chegaradan sezilarli past saqlanib qolgan.
References
1. O'zbekiston Respublikasining “Davlat qarzi to'g'risida”gi Qonuni. — Toshkent, 2023-yil aprel.
2. O'zbekiston Respublikasining “2026-yil uchun O'zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to'g'risida”gi Qonuni, O'RQ-1105-son, 25.12.2025. — lex.uz
3. O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Davlat qarzi to'g'risida hisobot (2019–2025-yy.). — imv.uz
4. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. To'lov balansi, xalqaro investitsiyaviy mavqe va tashqi qarz to'g'risidagi hisobot, 2025-yil. — cbu.uz
5. O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. “Fuqarolar uchun budjet”, 2026-yil loyihasi.
6. International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Article IV Consultation Staff Report. — Washington, D.C., 2025.
7. S&P Global Ratings. Republic of Uzbekistan Sovereign Credit Rating Analysis. — 2025.
8. Barro R.J. Are Government Bonds Net Wealth? // Journal of Political Economy. — 1974. — Vol. 82, No. 6.
9. Reinhart C.M., Rogoff K.S. Growth in a Time of Debt // American Economic Review. — 2010. — Vol. 100, No. 2.
10. Cecchetti S., Mohanty M., Zampolli F. The Real Effects of Debt // BIS Working Papers. — 2011. — No. 352.
11. Checherita-Westphal C., Rother P. The Impact of High Government Debt on Economic Growth // European Economic Review. — 2012. — Vol. 56, No. 7.
12. Panizza U., Presbitero A.F. Public Debt and Economic Growth in Advanced Economies: A Survey // Swiss Journal of Economics and Statistics. — 2013. — Vol. 149.
13. Sen A. Development as Freedom. — Oxford University Press, 1999.
14. UNDP. Human Development Report. — New York, 2025.
15. World Bank. Uzbekistan Public Expenditure Review. — Washington, D.C., 2024.
