SEMENT ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIK LINIYALARIDA KO‘P KANALLI O‘LCHOV ASBOBLARINING XALQARO ETALONLAR ZANJIRIGA (SI) METROLOGIK KUZATILUVCHANLIGINI (TRACEABILITY) TA'MINLASH MODELLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sement sanoati, metrologik kuzatiluvchanlik, SI tizimi, X-RAY tahlili, GUM, VIM, kalibrlash iyerarxiyasi, davlat standart namunalari, O‘zDSt 3410.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy sement sanoati korxonalari avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish liniyalari va sinov laboratoriyalari sharoitida ko‘p kanalli raqamli o‘lchov vositalarining o‘lchash natijalarini Xalqaro birliklar tizimiga (SI) izchil va uzluksiz metrologik kuzatiluvchanligini (Metrological Traceability) ta'minlash muammolari fundamental tadqiq etilgan. Sement va uning ko'p komponentli xomashyo aralashmalari tarkibini Rentgen-fluorestsent (X-RAY / XRF) va Rentgen fazaviy tahlil (XRD) asboblari yordamida aniqlashda o‘lchash birliklarining milliy va xalqaro etalonlar zanjiri hamda Sertifikatlangan Davlat Standart Namunalaridan (CRM) foydalangan holda uzluksiz kalibrlash iyerarxiyasi modellashtirilgan. Xalqaro GUM va VIM yo‘riqnomalari prinsiplari asosida o‘lchash natijalarining daxldorligi va ko‘p omilli noaniqlik koeffitsiyentlarining transformatsiyasi chuqur tahlil qilingan. Ishlab chiqilgan dinamik metrologik kuzatiluvchanlik modeli sement sanoatida o‘lchashlar ishonchliligini hamda laboratoriyalarning O‘zDSt 3410 talablariga muvofiq texnik vakolatliligini va mahsulot muvofiqlik sertifikatlarini olish jarayonlarini raqamli transformatsiya qilishga xizmat qiladi.
References
1. JCGM 200:2012. International vocabulary of metrology – Basic and general concepts and associated terms (VIM). // BIPM, 2012.
2. JCGM 100:2008. Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM). // BIPM, 2008. – 120 p.
3. ISO 29581-2:2010. Cement — Test methods — Part 2: Chemical analysis by X-ray fluorescence. // ISO, 2010.
4. O‘zDSt 3410:2019. Sinov va kalibrlash laboratoriyalarining texnik vakolatliligiga qo‘yiladigan umumiy talablar. // O‘zstandart agentligi, 2019.
5. Gauel, B., & Kramer, G. Metrological traceability in industrial X-ray spectrometry. // Accredit. Quality Assurance. – 2020. – Vol. 25. – pp. 45-53.
6. Lachance, G. R., & Claisse, F. Quantitative X-Ray Fluorescence Analysis: Theory and Application. – John Wiley & Sons, 2015. – 402 p.
7. ISO 9001:2015. Quality management systems — Requirements. // International Organization for Standardization, 2015.
8. ISO Guide 35:2017. Reference materials — Guidance for characterization and assessment of homogeneity and stability. // ISO, 2017.
9. ISO/TR 12389:2009. Cement — Guidelines for the application of X-ray fluorescence (XRF) analysis. // International Organization for Standardization, 2009.
10. O‘zDSt 5382:2015. Sement va sement ishlab chiqarish materiallari. Kimyoviy tahlil usullari. // O‘zstandart agentligi, 2015.
11. Taylor, H. F. W. Cement Chemistry. – Thomas Telford, 2017. – 459 p.
12. Zhang, L., & Cheng, X. Quality control and automation in modern Chinese cement plants. // Journal of Concrete Research. – 2021. – Vol. 54. – pp. 112-125.