ISLOMDAGI ILK KATTA FITNALAR: SABABLARI, OQIBATLARI VA TARIXIY AHAMIYATI
Abstract
Annotatsiya. Islom tarixi insoniyat tarixidagi eng boy va murakkab davrlardan biridir. Dastlabki asrlarda musulmonlar o‘rtasida yuz bergan siyosiy va ijtimoiy mojarolar, ayniqsa “fitna” deb nom olgan voqealar, butun ummat taqdiriga katta ta’sir ko‘rsatgan. “Fitna” arab tilida sinov, imtihon, nizolar degan ma’nolarni anglatadi. Islom tarixida esa bu atama musulmonlar o‘rtasidagi dastlabki ichki to‘qnashuv va ixtiloflarni ifodalaydi.Payg‘ambar Muhammad sallallohu alayhi vasallam vafotlaridan so‘ng xalifalik, adolat va boshqaruv tamoyillari yuzasidan turli qarashlar shakllandi. Usmon ibn Affon davrining oxiridagi inqiroz va Ali ibn Abu Tolib davridagi qurolli mojarolar birinchi fitnaning o‘zaro bog‘liq bosqichlari sifatida ko‘rib chiqiladi.
Ushbu tadqiqotda fitnalar kelib chiqishining sabablarini, ularning siyosiy va diniy oqibatlarini, shuningdek, bugungi musulmonlar uchun qanday saboqlar berishini tahlil qilish maqsad qilib qo‘yiladi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, tarixdagi fitnalarni chuqur anglash bugungi ummat birligi va barqarorligi uchun muhim ibrat manbaidir
References
1. Ahmad ibn Hanbal. (n.d.).
2. al-Sallabi, A. (2004). As-Sirat al-Khulafā ar-Roshidīn (Roshid xalifalar tarixi). Muassasat ar-Risala.
3. at-Tabari, M. ibn J. (1967). Tarix ar-Rusul val-Muluk (Payg‘ambarlar va podshohlar tarixi). Dar al-Ma’arif.
4. Buxoriy. (1993). Sahih al-Buxoriy. Dar Ibn Kasir.
5. Hamidullah, M. (1977). The Muslim conduct of state. Ashraf Press.
6. Hodgson, M. G. S. (1974). The venture of Islam: Conscience and history in a world civilization. University of Chicago Press.
7. Ibn Kasir, I. ibn U. (1988). Al-Bidaya van-Nihaya (Boshlanish va yakun). Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya.
8. Ibn Sa’d, M. (1968). At-Tabaqot al-Kubro. Dar Sadr.
9. Muslim. (1991). Sahih Muslim. Dar al-Hadith.
10. Qur’oni karim. (n.d.).
11. Robinson, C. F. (Ed.). (2010). The new Cambridge history of Islam: Vol. 1. The formation of the Islamic world, sixth to eleventh centuries. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CHOL9780521838238
12. Shibli Nomoniy. (1930). Al-Faruq (Hazrat Umar hayoti). Nadvatul Ulama.
13. Watt, W. M. (1968). Islamic political thought. Edinburgh University Press.
