KREBS SIKLI VA OKSIDLOVCHI FOSFORLANISH: HUJAYRA ENERGETIKASINING MOLEKULYAR ASOSLARI Keldiyorova Shoxida Xusniddin qizi
Keywords:
Krebs sikli, limon kislotasi sikli, asetil-KoA, mitoxondriya, NADH, FADH₂, elektron tashish zanjiri, oksidlovchi fosforlanish, ATP, ATP-sintaza, hujayra energetikasi.Abstract
Krebs sikli, shuningdek, limon kislotasi sikli yoki trikarboksil kislotalar sikli deb ataluvchi metabolik jarayon hujayraning aerob energetik almashinuvida markaziy o‘rin egallaydi. Ushbu sikl asosan mitoxondriya matriksida kechib, uglevodlar, yog‘lar va oqsillar almashinuvining umumiy metabolik tugunini hosil qiladi. Krebs siklining asosiy biologik ahamiyati faqat asetil-KoA ning oksidlanishi va karbonat angidrid hosil bo‘lishi bilan cheklanmaydi. Jarayon davomida hosil bo‘ladigan NADH va FADH₂ molekulalari o‘z elektronlarini mitoxondrial elektron tashish zanjiriga berib, proton-elektrokimyoviy gradient hosil bo‘lishini ta’minlaydi. Ushbu gradientdan foydalanib ATP-sintaza fermenti oksidlovchi fosforlanish jarayonida ATP sintezini amalga oshiradi. Shu sababli Krebs sikli va oksidlovchi fosforlanish o‘zaro uzviy bog‘langan bo‘lib, hujayraning energiya bilan ta’minlanishining asosiy mexanizmlaridan hisoblanadi. Mazkur maqolada Krebs siklining bosqichlari, asosiy fermentlari, energetik mahsulotlari, elektron tashish zanjiri bilan aloqasi, proton gradientining shakllanishi hamda ATP sintezining molekulyar mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, ushbu metabolik tizimning to‘qimalar faoliyati va patologik jarayonlardagi ahamiyati tahlil qilingan.
References
1. R. A. Sabirova, N. M. Yuldashev, F.X. Inoyatovalar tahrir ostida.
Biokimyo. I tom: darslik / - Toshkent : Ijod-Print, 2024. - 392 bet
2. R. A. Sabirova, N.M. Yuldashev, F.X. Inoyatovalar tahrir ostida.
Biokimyo. Il tom: Darslik / - Toshkent : Ijod-Print, 2024. - 328 bet
3. R. A. Sabirova, N. M. Yuldashev Biokimyo. I qism: darslik /. Biokimyo.
I gism: darslik / - Toshkent: Ijod-Print, 2020. - 392 bet. — Adadi 1500.
4. R.A. Sabirova, N.M. Yuldashev. Biokimyo. II qism: darslik / - Toshkent:
Ijod-Print, 2020. - 328 bet. - Adadi 1500.
5. Л. В. Авдеева, Т. Л.Алейникова, Л. Е. Андрианова; под ред. Е. С Северин. Биохимия: учебник / -5-е издание, исправленное и
дополненное. - Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2020. - 768 стр: ил. - 3000 тираж
6. Р. А. Сабирова, Н.М. Юлдашев. Биохимия. Том 2: учебник /-
Ташкент: [jod-Print, 2020. - 372 стр. - Тираж 950.
7. K. M. Xalikov. Biokimyo: darslik / - Samarqand: Samarqand, 2024. - 256 bet
8. Sultonov R. Biokimyodan amaliy masg'ulotlar. O quv qo'llanma.
Toshkent. 2006 y.
13. www.lex.uz
