UZUM PRESS QOLDIG‘INING KIMYOVIY TARKIBI, BIOLOGIK FAOL KOMPONENTLARI VA FUNKSIONAL OZIQ-OVQAT INGREDIENTLARI OLISHDAGI TEXNOLOGIK SALOHIYATINI BAHOLASH
Keywords:
uzum press qoldig‘i, uzum po‘stlog‘i, uzum urug‘i, polifenollar, antosianlar, flavonoidlar, oziq tolalari, funksional ingredient, ikkilamchi xomashyo, biovalorizatsiyaAbstract
Uzumni sharbat va vino mahsulotlariga qayta ishlashda hosil bo‘ladigan press qoldig‘i po‘stloq, urug‘, pulpa qoldiqlari va ayrim hollarda shingil fragmentlaridan tashkil topgan murakkab ikkilamchi xomashyo hisoblanadi. Maqolada 2023–2026 yillarda e’lon qilingan ilmiy manbalar asosida uzum press qoldig‘ining makrokomponentlari, fenol birikmalari, flavonoidlar, antosianlar, stilbenlar, oziq tolalari, oqsil, lipid va mineral moddalari tizimli tahlil qilindi. Fraksiyalar o‘rtasidagi tarkibiy farqlar, xomashyoni quritish va maydalashning bioaktiv moddalarga ta’siri hamda press qoldig‘ini kukun, ekstrakt va boyituvchi komponent ko‘rinishida funksional oziq-ovqatlar yaratishda qo‘llash imkoniyatlari baholandi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, press qoldig‘ining texnologik qiymati bitta ko‘rsatkich bilan emas, balki tolali matrisa, fenol profili, urug‘ yog‘i, mineral tarkib va ularning bioo‘zlashtirilishi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik bilan belgilanadi. Ishda xomashyoni fraksiyalash, kimyoviy va fitokimyoviy tavsiflash hamda funksional ingredient olish uchun bosqichli texnologik yondashuv taklif etilgan.
References
1. Salta D., Wang D., Du X. Biotechnological Methods of Upcycling Grape Pomace for Food Use: A Review. ACS Food Science & Technology. 2026;6(1):3–14. doi:10.1021/acsfoodscitech.5c00634.
2. Machado N.F.L. et al. Valorization of grape pomace by microbial fermentation: composition, biological activities and potential applications for the food industry. Journal of Food Composition and Analysis. 2025;144:107656. doi:10.1016/j.jfca.2025.107656.
3. Valorizing Grape Pomace: A Review of Applications, Nutritional Benefits, and Potential in Functional Food Development. Foods. 2024;13(24):4169. doi:10.3390/foods13244169.
4. Lopes J.C., Madureira J., Margaça F.M.A. Grape Pomace: A Review of Its Bioactive Phenolic Compounds, Health Benefits, and Applications. Molecules. 2025;30(2):362. doi:10.3390/molecules30020362.
5. Phenolic and nutritional profiles, and antioxidant activity of grape pomaces and seeds from Lacrima di Morro d'Alba and Verdicchio varieties. Food Bioscience. 2023;53:102808. doi:10.1016/j.fbio.2023.102808.
6. Ferreira-Santos P. et al. Extraction of phenolic compounds from grape pomace using ohmic heating: Chemical composition, bioactivity and bioaccessibility. Food Chemistry. 2024;436:137780. doi:10.1016/j.foodchem.2023.137780.
7. Upcycling fruit pomaces (orange, apple, and grape-wine): The impact of particle size on phenolic compounds’ bioaccessibility. Heliyon. 2024:e38737. doi:10.1016/j.heliyon.2024.e38737.
8. Rodríguez M. et al. Exploration of grape pomace peels and amaranth flours as functional ingredients in breads: phenolic composition, bioaccessibility, and antioxidant activity. Food & Function. 2024;15(2):608–624. doi:10.1039/D3FO04494G.
9. Nutrients and Nutraceuticals from Vitis vinifera L. Pomace: Biological Activities, Valorization, and Potential Applications. Nutrients. 2025;17(3):583. doi:10.3390/nu17030583.
10. Gracey P.R., Tako E. Apple and grape pomace: emerging upcycled functional ingredients in processed meat products. Sustainable Food Technology. 2025;3:861–874. doi:10.1039/D5FB00040H.
11. Grape pomace as a natural source of antimicrobial agents for food preservation. Frontiers in Nutrition. 2025. doi:10.3389/fnut.2025.1650450.